Ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số số 113/2025/QH15. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, thay thế Pháp lệnh Dân số năm 2003 (đã được sửa đổi, bổ sung), đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế trong lĩnh vực dân số, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Luật Dân số gồm 08 chương, 30 điều, quy định về truyền thông, vận động, giáo dục về dân số; duy trì mức sinh thay thế; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số; nâng cao chất lượng dân số; điều kiện bảo đảm thực hiện công tác dân số và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân trong thực hiện chính sách dân số.
Điểm nổi bật của Luật là chuyển mạnh từ tư duy kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, giải quyết toàn diện các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững.
Những điểm mới nổi bật của Luật Dân số năm 2025
Thứ nhất, xác lập đầy đủ chính sách dân số và phát triển. Luật xác định dân số là yếu tố quan trọng hàng đầu của sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Công tác dân số được triển khai đồng bộ thông qua các giải pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.
Thứ hai, bảo đảm quyền của cá nhân, cặp vợ chồng trong việc sinh con. Luật quy định mỗi cá nhân, cặp vợ chồng được quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và khả năng nuôi dạy con trên cơ sở bình đẳng. Đồng thời nghiêm cấm hành vi cưỡng bức, ép buộc sinh con hoặc không sinh con.
Thứ ba, bổ sung nhiều chính sách nhằm duy trì mức sinh thay thế. Luật quy định lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 07 tháng; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai. Đồng thời bổ sung các chính sách hỗ trợ phụ nữ sinh con tại địa phương có mức sinh dưới mức sinh thay thế, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người khi sinh con và ưu tiên người có từ hai con đẻ trở lên khi mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật. (Các chính sách hỗ trợ tài chính quy định tại điểm c và điểm d khoản 1 Điều 14 có hiệu lực từ ngày 01/01/2027.)
Thứ tư, tăng cường các giải pháp giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh. Luật tiếp tục nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; nghiêm cấm thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi, trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán và điều trị theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế. Đồng thời khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.
Thứ năm, lần đầu tiên quy định riêng về thích ứng với già hóa dân số. Luật dành một chương quy định các giải pháp chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ; phát triển các hình thức chăm sóc người cao tuổi tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chăm sóc; phát triển nguồn nhân lực lão khoa, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc người cao tuổi trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số.
Thứ sáu, chú trọng nâng cao chất lượng dân số. Luật khuyến khích tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; sàng lọc, chẩn đoán và điều trị bệnh bẩm sinh trước sinh, sơ sinh; tăng cường chăm sóc sức khỏe sinh sản, dự phòng và điều trị vô sinh; bảo đảm mọi người dân được tiếp cận bình đẳng với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản.
Thứ bảy, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong công tác dân số. Luật quy định phát triển cơ sở dữ liệu chuyên ngành dân số, kết nối đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành liên quan nhằm phục vụ công tác quản lý, dự báo và hoạch định chính sách.
Thứ tám, tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Luật khẳng định thực hiện chính sách dân số là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của mỗi cá nhân, gia đình, doanh nghiệp, tổ chức và toàn xã hội; đồng thời đẩy mạnh lồng ghép các yếu tố dân số vào chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.
Việc ban hành Luật Dân số năm 2025 là cơ sở pháp lý quan trọng nhằm giải quyết toàn diện các vấn đề dân số trong giai đoạn mới, góp phần duy trì mức sinh thay thế, nâng cao chất lượng dân số, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số và đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần chủ động tìm hiểu, thực hiện nghiêm các quy định của Luật, góp phần đưa chính sách dân số đi vào cuộc sống, xây dựng gia đình hạnh phúc và phát triển cộng đồng bền vững.
